Strona korzysta z plików cookies w celu realizacji usług. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies klikając przycisk Ustawienia. Aby dowiedzieć się więcej zachęcamy do zapoznania się z Polityką Cookies oraz Polityką Prywatności.
Ustawienia

Szanujemy Twoją prywatność. Możesz zmienić ustawienia cookies lub zaakceptować je wszystkie. W dowolnym momencie możesz dokonać zmiany swoich ustawień.

Niezbędne pliki cookies służą do prawidłowego funkcjonowania strony internetowej i umożliwiają Ci komfortowe korzystanie z oferowanych przez nas usług.

Pliki cookies odpowiadają na podejmowane przez Ciebie działania w celu m.in. dostosowania Twoich ustawień preferencji prywatności, logowania czy wypełniania formularzy. Dzięki plikom cookies strona, z której korzystasz, może działać bez zakłóceń.

Więcej

Tego typu pliki cookies umożliwiają stronie internetowej zapamiętanie wprowadzonych przez Ciebie ustawień oraz personalizację określonych funkcjonalności czy prezentowanych treści.

Dzięki tym plikom cookies możemy zapewnić Ci większy komfort korzystania z funkcjonalności naszej strony poprzez dopasowanie jej do Twoich indywidualnych preferencji. Wyrażenie zgody na funkcjonalne i personalizacyjne pliki cookies gwarantuje dostępność większej ilości funkcji na stronie.

Więcej

Analityczne pliki cookies pomagają nam rozwijać się i dostosowywać do Twoich potrzeb.

Cookies analityczne pozwalają na uzyskanie informacji w zakresie wykorzystywania witryny internetowej, miejsca oraz częstotliwości, z jaką odwiedzane są nasze serwisy www. Dane pozwalają nam na ocenę naszych serwisów internetowych pod względem ich popularności wśród użytkowników. Zgromadzone informacje są przetwarzane w formie zanonimizowanej. Wyrażenie zgody na analityczne pliki cookies gwarantuje dostępność wszystkich funkcjonalności.

Więcej

Dzięki reklamowym plikom cookies prezentujemy Ci najciekawsze informacje i aktualności na stronach naszych partnerów.

Promocyjne pliki cookies służą do prezentowania Ci naszych komunikatów na podstawie analizy Twoich upodobań oraz Twoich zwyczajów dotyczących przeglądanej witryny internetowej. Treści promocyjne mogą pojawić się na stronach podmiotów trzecich lub firm będących naszymi partnerami oraz innych dostawców usług. Firmy te działają w charakterze pośredników prezentujących nasze treści w postaci wiadomości, ofert, komunikatów mediów społecznościowych.

Więcej
Czwartek, 29 lutego 2024
Imieniny: Lutosław, Roman, Teofil
pochmurno
11°C

Staropolski Okręg Przemysłowy i St. Staszic

Staropolski Okręg Przemysłowy to najstarszy i największy okręg górniczo-hutniczy i obróbki metali na ziemiach polskich położony w rejonie Gór Świętokrzyskich. Już w paleolicie istniały tu kopalnie hematytu i krzemienia (Orońsko, Wierzbica), w neolicie Krzemionki stanowiły wielki ośrodek wydobycia i obróbki krzemienia (pochodzące stąd narzędzia i broń używano w znacznej części środkowowschodniej Europy). W II–III w. istniał tu jeden z większych w Europie ośrodków górnictwa i hutnictwa rud żelaza, eksploatowanych powierzchniowo i podziemnie (szyby o głębokości do 16 m). W średniowieczu i czasach nowożytnych przeważająca część obszarów Staropolskiego Okręgu Przemysłowego należała do króla, biskupstwa i kapituły krakowskiej oraz biskupów kujawskich. Eksploatacja rud ołowiu rozwijała się szczególnie w XIV–początku XVII w., rud miedzi — głównie od połowy XV do początku XVII w. (m.in. Białogon, Kostomłoty, Miedziana Góra, Miedzianka, Niewachlów, Polichno); z najbogatszych rud uzyskiwano srebro; górnictwo i hutnictwo rud żelaza — głównie w XVI–1. połowie XVII w. (w 1. połowie XVI w. pracowało tu blisko 70% kuźnic istniejących w Koronie, w 1. połowie XVII w. — ponad 50%); w początku XVII w. pierwsze wielkie piece (Bobrza, Samsonów, Cedzyna); eksploatowano złoża skalne: piaskowce m.in. w Szydłowcu i Wąchocku, wapienie w Pińczowie, marmury w Chęcinach; sól uzyskiwano m.in. w Bejscach, Busku i Solcu. Po zastoju w 2. połowie XVII w. ponowny rozwój górnictwa i hutnictwa od lat 30. XVIII w. — działało tu 26 wielkich pieców (na 32 w całej Koronie) i ok. 170 kopalń rudy; rozbudowane zakłady metalowe i zbrojeniowe (m.in. Gowarczów, Kozienice, Maleniec, Pomyków, Przysucha, Samsonów, Suchedniów). Od 1795 w zaborze austriackim, od 1809 w Księstwie Warszawskim, od 1815 w Królestwie Polskim. W XIX w. szybki rozwój Staropolskiego Okręgu Przemysłowego; 1816 utworzono w Kielcach Główną Dyrekcję Górniczą i Szkołę Akademiczno-Górniczą, 1817 Stanisław Staszic opracował projekt rozbudowy przemysłu żelaznego wzdłuż rzeki Kamiennej z głównym ośrodkiem w Starachowicach, realizowany od 1824 pod kierunkiem K. Druckiego-Lubeckiego; 1833 kopalnie i huty rządowe oddano w administrację Banku Polskiego, powstały przemysłowe zakłady, m.in. w Michałowie, Nietulisku, Ostrowcu Świętokrzyskim, Starachowicach; 1845, wobec zbyt małej chłonności rynku, ograniczono inwestycje; znaczna część kopalń i hut została unieruchomiona lub zmniejszyła produkcję. W latach 80. XIX w. konkurencja nowoczesnego górnictwa i hutnictwa Zagłębia Dąbrowskiego spowodowała szybkie zmniejszanie się znaczenia Staropolskiego Okręgu Przemysłowego: 1878 dawał on ok. 90% produkcji surówki Królestwa Polskiego, 1890 tylko ok. 40% i ok. 17% żelaza i stali; na początku XX w. produkcję na większą skalę utrzymało tylko parę zakładów. W 1928 w Staropolskim Okręgu Przemysłowym produkowano ok. 11% całości polskiej surówki i 6,3% stali (głównie huty w Ostrowcu Świętokrzyskim i Starachowicach); dopiero w okresie tworzenia Centralnego Okręgu Przemysłowego rozpoczął się ponowny rozwój przemysłu w Staropolskim Okręgu Przemysłowym. W okresie II wojny światowej nastąpiła znaczna dewastacja zakładów przemysłowych; po wojnie ich powolna odbudowa. Około 1970 zaprzestano eksploatacji niskoprocentowych rud żelaza, natomiast wydobywa się surowce dla przemysłu materiałów budowlanych (wapienie, w tym „marmury” kieleckie, piaskowce, kwarcyty, piaski szklarskie i sylikatowe); największe zgrupowanie przemysłu występuje na obszarze 2 krzyżujących się w Skarżysku-Kamiennej pasów (wzdłuż linii kolejowej Warszawa–Kraków, Radomsko–Lublin); rozwinięty przemysł metalowy (Kielce, Końskie, Stąporków), środków transportu (Starachowice, Kielce), maszynowy (Skarżysko-Kamienna, Kunów), hutnictwo żelaza (Ostrowiec Świętokrzyski), materiałów budowlanych (ośrodki na południe i zachód od Kielc — tzw. Białe Zagłębie) oraz ceramiki szlachetnej (Ćmielów, Suchedniów); największe ośrodki przemysłowe: Kielce, Starachowice, Skarżysko-Kamienna, Ostrowiec Świętokrzyski.
Żródła:
https://encyklopedia.pwn.pl
M. Radwan, Zagłębie Staropolskie. Przewodnik turystyczny..., Katowice 1960;
J. Zieliński, Staropolskie Zagłębie Przemysłowe, Wrocław 1965.
Mapa kombinatów metalurgicznych Zagłębia Staropolskiego.
Źródło: http://www.piece.wip.pcz.pl/kolopiecownikow/obozy.naukowe/rozw.przem.starop/kombin.met.zagl.starop/kombin.met.zagl.starop.html

Głaz-pomnik w pobliżu tamy w Brodach, upamiętniający Stanisława Staszica-twórcę XIX-so wiecznego ośrodka przemysłowego w Brodach.

Obecnie pamiątkami historycznymi, przypominającymi zakład metalurgiczny w Brodach są zachowany fragment tamy (będący jednym z elementów herbu gminy Brody), budynek dyrekcji ( w którym mieści sie obecnie Poczta) i dwa domki robotnicze.

Zabytkowy przelew wodny w Brodach

Wybudowany z kamienia w stylu klasycystycznym fragment tamy wodnej z 1840 roku, wkomponowany w obecnie istniejącą zaporę na Zalewie Brodzkim. Oryginalna pozostałość po zrealizowanym przez Generalnego Dyrektora Przemysłu i i Kunsztów w Królestwie Kongresowym Stanisława Staszica w latach trzydziestych XIX wieku pomyśle Ciągłego Zakładu Fabryk Żelaznych na rzece Kamiennej.

Kres działalności zakładu metalurgicznego w Brodach przyniosła katastrofalna powódź z 1903 roku, która kompletnia zniszczyła całą jego infrastukturę i pozostałe zakłady w dolinie rzeki Kamiennej. Odbudowa Ciągłego Zakładu Fabryk Żelaznych stała się nieopłacalna ze względu na ówczesny postęp technologiczny w przemyśle matalurgicznym i uruchomienie w pobliskich Starachowicach wielkiego pieca hutniczego.
Opr. Rajmund Gębura.

 

DO GÓRY
Dziękujemy, teraz zawsze będziesz na bieżąco!
Przeglądasz tę stronę w trybie offline.
Przeglądasz tę stronę w trybie online.